Ineens begon het op te vallen: El Salvador. Het kleinste land van Midden-Amerika, beroemd om voetbal- en burgeroorlogen en tot voor kort vooral als de meest moordzuchtige plek op aarde. Niemand sloeg er acht op, tot het overal opdook: in boeken, op krantenpagina’s, en omdat Maga-Republikeinen namens president Donald Trump er massaal naartoe reisden voor een werkbezoek. Ook rechtse politici uit de lage landen, zoals Thierry Baudet en Filip Dewinter, gingen kijken.

President Nayib Bukele, deze week op het omslag van dit weekblad, bouwde in El Salvador een politiek laboratorium waarin hij – breed gesteund door de bevolking – in hoog tempo de liberale democratie de nek omdraait. De naar eigen zeggen ‘coolest dictator on earth’ regeert al drieënhalf jaar met noodwetten en lapt de basisregels van de Verlichting over machtenscheiding en onschuldpresumptie aan zijn laars.

Op pagina 30 vindt u antwoorden die de transformatie van El Salvador verklaren, maar wie er universele lessen uit wil trekken kon een half jaar geleden terecht bij Giuliano da Empoli. De Zwitsers-Italiaanse denker en voormalige spindoctor beschreef in zijn essaybundel Het uur van de wolven hoe illiberalen met speels gemak liberalen de baas zijn. Zijn simpele verklaring? Illiberalen focussen op inhoud, niet op vorm. ‘Ze beloven echte problemen op te lossen: criminaliteit, immigratie, levensonderhoud. En wat is het antwoord van liberalen en progressieven? Regels, de democratie behoeden, minderheden beschermen…’

Hij rekende het uit. Sinds 1980 was Tim Walz, de running mate van Kamala Harris, de eerste Democratische kandidaat die geen jurist was. Veertig jaar lang bestond de top van de partij uit advocaten – een van de meest gehate beroepsgroepen. Het zijn misschien mensen die je je belastingaangifte of rechtszaak toevertrouwt, maar niet je idealen – laat staan je hart. ‘Advocaten hebben veel kwaliteiten, maar ze zijn er nooit in geslaagd een revolutie te stoppen’, schrijft Da Empoli.

Regels zijn belangrijk, maar geen waarde in zichzelf. Ze zijn een middel om een betere wereld te bevechten. En liberale verdedigers lijken dat te vergeten.

In Nederland kwamen linkse liberalen, socialisten, groenen en christen-democraten er na de monsteroverwinning van Geert Wilders al snel achter dat hameren op de rechtsstaat niet werkt. Mensen geven niet om regels, maar om de waarden die eronder liggen.

Liberalen zijn kansloos als ze procederen in plaats van te strijden voor waarden

Ook in El Salvador rest de oppositie weinig meer dan beloften over regeltjes en mensenrechten. Een achterhoedegevecht. Liberalen zijn kansloos als ze procederen in plaats van te strijden voor waarden die levens veranderen. Het is misschien wel het belangrijkste inzicht dat je vandaag de dag in El Salvador kunt ophalen: juridische traktaten helpen niet, waardenstrijd en het schetsen van een alternatief misschien wel. 

Over zeven weken gaat Nederland naar de stembus en zullen we zien hoeveel waarde Nederlanders hechten aan rechtsstatelijkheid. Dit weekblad kiest ervoor om in aanloop naar die verkiezingen een serie interviews af te drukken – niet met politiek leiders, maar met hun ideologen, de hoeders van waarden binnen hun partijen.

We trappen af met Patrick van Schie (pagina 14). Hij is al een kwart eeuw de directeur van de TeldersStichting, de aan de VVD gelieerde denktank. (Opvallend genoeg laat deze zelfverklaarde klassiek liberaal zich ook inspireren door een andere Latijns-Amerikaanse rechtse populist. Van Schie prijst de Argentijnse president Javier Milei, die met een kettingzaag het overheidsapparaat snoeit en aanvallen lanceert op de onafhankelijke pers en de lhbti-gemeenschap.) Radicaal, net als de rest van de VVD op dit moment? Ja absoluut. Tegelijkertijd kun je zeggen: er valt wat te kiezen. Een waardenstrijd barst los.

Volgende week interviewen we de partij-ideoloog van de Socialistische Partij en daarna volgen nog het CDA, de Mr. Hans van Mierlo Stichting, GroenLinks-PvdA en Partij voor de Dieren.

En daarna? Dan is het aan u.

Lees ook: